iΔ. Με ποιανού την πυξίδα κινείσαι;

Το κεφάλαιο καλύπτει 3 θέματα:

1. Θεμέλια ταυτότητας: τα κίνητρα και ο σκοπός σου.
2. Με αυτόματο πιλότο, δηλαδή των άλλων την πυξίδα.
3. Με αυτοδόμηση, δηλαδή με δική σου πυξίδα.

1. Θεμέλια ταυτότητας: τα κίνητρα και ο σκοπός σου.

Άρα τελικά, τι είναι η ταυτότητα; Είναι το χαρμάνι με τα «θέλω» σου. Είναι η ενέργεια που τα κινεί για να επικρατήσουν, να συγκρουστούν ή ν’αντισταθούν. Είναι το είδος της ψυχικής σου πείνας και το πώς την ικανοποιείς. Κι επειδή πάντα θα σε τρώει κάποια ψυχική πείνα, μάθε να τη στρέφεις εκεί που οφελεί και διδάσκει· να την εκφράζεις ως θάρρος απέναντι στον εαυτό σου, κι ως θάρρος απέναντι στους άλλους.

Το πρώτο θεμέλιο της ταυτότητας είναι να ξέρεις τα κίνητρά σου. Είδαμε πως οι προσδοκίες και τα «θέλω» σου, πάντα ξεπερνάνε τα «μπορώ» σου. Γι’αυτό, συνειδητά ή ασυνείδητα εφαρμόζεις κάποια στρατηγική: εξουσία, προστασία ή φυγή. Δες λοιπόν λ.χ. πού επιδιώκεις προστασία και πού φυγή. Πρόσεξε και τις σκηνοθεσίες σου, διότι τη φυγή – προπαντός – συχνά τη μεταμφιέζεις γιατί δεν θες να τη βλέπεις. Κοίτα την αλήθεια κατάματα.

Το δεύτερο θεμέλιο είναι να ξέρεις πού σε πάνε τα κίνητρά σου· γιατί ζεις; πώς τη θες την υπόλοιπη ζωή σου; Είδαμε πιο πάνω τις απαντήσεις που δίνει η μεταφυσική, οι φιλόσοφοι κι οι κοσμοθεωρίες. Δεν δίνουν όλοι την ίδια απάντηση. Η θρησκεία απαντά «στον Παράδεισο». Η λαϊκή σοφία απαντά «στο χώμα». Άλλοι λένε «ζώ για τα παιδιά μου» ή «ζώ για να καλοπερνάω». Είναι πολλοί οι τρόποι για να δίνεις νόημα στη ζωή σου, ή για να πεις πως δεν σε νοιάζει. Ποιός είναι λοιπόν ο δικός σου;

Η απάντηση έχει σημασία. Διότι ανάλογα με το τι σε κινεί και το πού σε πάει, χτίζεις και τον εαυτό σου. Ανάλογα με το σκοπό, τα υλικά σου. Εδώ, υπάρχουν δυο μεγάλες κατευθύνσεις: η μια με αυτόματο πιλότο και η άλλη με πυξίδα.

2. Με αυτόματο πιλότο, δηλαδή των άλλων την πυξίδα.

Στην παραδοσιακή κοινωνία, δεν σε προβληματίζει το νόημα της ζωής σου. Όλα είναι ρυθμισμένα και τα μεταδίδει η μια γενιά στην άλλη. Η θρησκεία κι η παράδοση δίνουν τις απαντήσεις σε ό,τι σε απασχολεί. Ταξιδεύεις με αυτόματο πιλότο. Αυτός ξέρει πού να σε πάει.

Οπότε, θα περίμενες πως οι αυτόματοι πιλότοι θα ήταν πια περιττοί στη σύγχρονη εύπορη κοινωνία, όπου κυριαρχεί η ελευθερία και το «γίνε ό,τι θες», ενώ ατονεί η θρησκεία κι η παράδοση. Κι όμως δεν συμβαίνει. Παραμένεις το ίδιο εύπιστος όσο κι η παραδοσιακή γιαγιά του χωριού. Εκείνη ήταν εύπιστη για τους άγιους και τα βότανα ενώ εσύ είσαι εύπιστος απέναντι στους διαφημιστές και τους πολιτικούς. Διότι έμαθες να ζητάς τόσα πολλά απο τη ζωή, που πιστεύεις όποιον υπόσχεται να σού τα δώσει.

Δέχεσαι λοιπόν τον αυτόματο πιλότο και ξενοιάζεις: Παράδοση, Εκκλησία, Επιστήμη, Κατανάλωση. Όμως αν χαλάσει, αν δεν σού λειτουργεί πια; Τότε τι σού μένει; Παραίτηση, οργή, αποχαλίνωση: να οι συνηθισμένες πύλες της φυγής.

Αλλά υπάρχει κι ο δρόμος της αυτοδόμησης: να στήσεις τη δική σου πυξίδα.

3. Με αυτοδόμηση, δηλαδή με δική σου πυξίδα.

Με ποιά υλικά μπορείς να στήσεις μια καλή πυξίδα; Αναφέρω τρια ζεύγη: αλήθεια και εγρήγορση, θάρρος και δέσιμο, αγωγή και προσφορά. Μαζί, απαντούν στα μεγάλα ερωτήματα που είδαμε στην αρχή: τι σε οδηγεί, και γιατί ζεις.

Αλήθεια και εγρήγορση. Κοίταζε κατάματα την αδυναμία σου, τα κίνητρα, τις πόζες και τις φαντασιώσεις σου. Μη λες ψέματα στον εαυτό σου. Είναι μια φυσική τάση που όλοι την έχουμε. Κι αν τα λες, μην τα πιστεύεις, βλέπε τα ως αδυναμία, όπως του διαβητικού που τρώει σοκολάτα ή του μητροπολίτη που κοιτά πορνό.

Η εγρήγορση συντηρεί την αλήθεια. Εξέταζε τους άλλους όπως εξετάζεις τον εαυτό σου· με δυσπιστία. Είναι φυσικό να παίζουν θέατρο, όπως κι εσύ, και να δηλώνουν κίνητρα πιο ευγενή απο αυτά που τους κινούν.

Θάρρος και δέσιμο. Ξεπέρνα το φόβο σου, μην κρύβεσαι μέσα στο ποίμνιο, μην αποφεύγεις τη σύγκρουση, δίνε το παράδειγμα.

Δέσου με άλλους ανθρώπους, για το θάρρος και τη ζεστασιά που μπορούμε να δίνουμε ο ένας στον άλλο, δέσου αν μπορείς με ανθρώπους που δεν φοβούνται να σού λένε την αλήθεια για σένα – και τον εαυτό τους. Δέσου για να’χεις κάτι πολύτιμο να χάσεις.

Αγωγή και προσφορά. Αγωγή είναι να διδάσκεις με το παράδειγμα παρά με τα λόγια. Ποιόν; Τον παραιτημένο για να δείξει θάρρος. Τον οργισμένο για να κατευθύνει το θυμό του. Αν κατάλαβες πώς γεννιέται η αταξία κι η εκτροπή του κόσμου, αγωγή είναι να τα δείχνεις και στους άλλους. Δείξε τους πώς να βλέπουν, δεν είναι ντροπή· έτσι μάθαμε πώς να πλενόμαστε και πώς ν’αποπατούμε.

Αν τα υλικά αυτής της πυξίδας τα’χεις για καθημερινή συνήθεια, τότε η αλήθεια, το θάρρος και η προσφορά θα σού γίνουν δεύτερη φύση. Θα είσαι τότε έτοιμος για την ώρα που η τύχη θα γυρίσει. Διότι κάθε τόσο έρχονται στιγμές όπου ο καθένας καλείται να δείξει τι αξίζει. Όπου γίνεσαι άλλος άνθρωπος, ή μάλλον, βρίσκεις τον ήρωα που κρύβεται μέσα στον καθένα. Την υπάλληλο μπροστά στον υπουργό, τον Μπαρμπάτση στη βάρκα, τον Γλέζο στη σημαία, την Άγνες στο απόσπασμα, τη γυναίκα μπροστά στο νταή, τον Κινέζο φοιτητή μπροστά στα τανκς. Και πλάι τους, οι ανώνυμοι ήρωες, σημαντικοί και άγνωστοι, που ό,τι καλό υπάρχει στον κόσμο, σ’αυτούς το χρωστάμε.

Διότι γιατί ζεις; Για να δείχνεις ότι στον άνθρωπο αξίζει καλύτερη μοίρα.

Και τι ζητάς; Ν’αφήσεις τον κόσμο καλύτερο απ’ό,τι τον βρήκες.

—–